Tussen woningnood en wateroverlast: tijd voor toekomstgerichte keuzes

José Kooi, beleidsadviseur klimaatadaptatie bij het Hoogheemraadschap van Delfland, werkt samen met de gemeente Vlaardingen aan het vergroenen van parkeerplaatsen om wijken klimaatbestendig te maken.

“Als waterschap zien we liever dat regenwater niet het riool in stroomt maar in de bodem wordt opgenomen. Dat is goed voor de natuur, draagt bij aan een betere leefomgeving en is mooier voor bewoners. Eén van de manieren om dit te bereiken is het vergroenen van parkeerplaatsen.”

“Auto’s parkeren dan op open bestrating, waar gras tussen kan groeien en regenwater in de bodem kan wegzakken. Delfland wil dit ‘klimaatadaptief parkeren’ versnellen, vooral in steden. Zo kan de stad bij hevige regenbuien, die steeds vaker voorkomen door klimaatverandering, als een spons werken. Lokaal verkleint dat de kans op wateroverlast.”

“Vlaardingen wil groene parkeerplaatsen aanleggen en kijkt samen met het hoogheemraadschap waar dat mogelijk en zinvol is. In de Westwijk heeft de gemeente inmiddels groene parkeerplaatsen aangelegd bij het winkelcentrum. Winkeliers en bewoners zijn enthousiast: het ziet er groener en aantrekkelijker uit dan de stenen die er eerder lagen. Bovendien voelen de parkeerplaatsen op warme zomerdagen koeler aan.”

“Delfland test samen met Vlaardingen welke begroeiing het meeste water opneemt, het snelst groen wordt en het langst mooi blijft. De uitkomsten neemt de gemeente mee in haar beleid. Zo werken we samen aan een omgeving die beter is voorbereid op extreme weersomstandigheden.”

Michelle Hendriks, Strategisch Omgevingsmanager bij het Hoogheemraadschap van Delfland, betrekt Vlaardingers bij de bouw van een nieuwe afvalwaterzuivering in hun stad

“Nederland kampt met een groot woningtekort. Daarom worden er de komende jaren veel nieuwe woningen gebouwd, ook in onze regio. Het afvalwater dat bestaande en nieuwe huishoudens via de gootsteen en de wc spoelen, moet worden gezuiverd.”

“Het vieze water uit Vlaardingen, Schiedam, Maassluis, Maasland en De Lier wordt nu schoongemaakt bij afvalwaterzuivering De Groote Lucht in Vlaardingen. Daar komt inmiddels meer afvalwater binnen dan waarvoor de installatie ooit is gebouwd.”

“Om in de toekomst ook het afvalwater van nieuwe woningen te kunnen zuiveren, is een nieuwe afvalwaterzuivering met een veel grotere capaciteit nodig. Het Hoogheemraadschap van Delfland bouwt deze vanaf 2027 in Vlaardingen. Zo kan het afvalwater van het groeiende aantal inwoners schoon en veilig worden verwerkt.”

“In de nieuwe zuivering worden moderne technieken toegepast die het afvalwater veel beter reinigen dan nu. Vrijwel alle vuilresten, waaronder medicijnresten, worden daardoor uit het water gehaald. Zo voldoet de installatie aan strengere Europese regels én kan de waterzuivering meegroeien met de woningbouw in de regio, terwijl het oppervlaktewater schoner en gezonder wordt.”

Michiel van der Lugt, ecologisch werkvoorbereider bij het Hoogheemraadschap van Delfland, zorgt ervoor dat onze duinen steviger en hoger zijn dan ooit. Zo zijn we beter beschermd tegen de stijgende zeespiegel.

“Onze duinen zijn een Natura 2000-gebied. Dat betekent dat we alleen tussen 1 september en 15 oktober met machines groot onderhoud mogen uitvoeren. Dan hebben planten en dieren daar het minste last van. De rest van het jaar laten we de wind en de natuur het werk doen. Dat noemen we ‘dynamisch kustbeheer’.”

“Dat houdt in dat we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk zand van het strand en het voorduin kan doorstuiven naar de hoger gelegen, primaire zeewering. Zo wordt onze belangrijkste bescherming tegen de zee op een natuurlijke manier sterker en hoger. Belangrijk, nu de zeespiegel stijgt.”

“Kerven in de eerste, lage duinenrij helpen daarbij. Door diagonale geulen te graven in de dominante windrichting (zuidwest) kan zand makkelijker van het strand door de eerste duinenrij naar de tweede duinenrij waaien.”

“Duindoorn kan het verstuiven van zand belemmeren. Schapen en geiten die we in de duinen laten lopen eten de plant weliswaar op, maar kunnen niet voorkomen dat de soort blijft oprukken. Daarom verwijderen we duindoorn ook machinaal. Zo geven we wind en zand optimaal de ruimte, zodat de duinen ook in de toekomst een sterke, natuurlijke bescherming tegen de zee blijven.”

Sietse Neef, eigenaar van Be-Leaf in Maasdijk, teelt al twintig jaar zonder chemische bestrijdingsmiddelen en draagt zo bij aan een gezonde bodem en schoon water.

“Wat ongezond is voor de natuur, is ook niet goed voor ons. Daarom telen we onze gewassen al jaren biologisch, dus zonder chemische bestrijdingsmiddelen. Zo weten we precies wat er gebeurt, van zaadje tot eindproduct.”

“We zijn ons heel bewust van de invloed die bestrijdingsmiddelen hebben op de kwaliteit van de bodem en het water. In 2011 teelden we komkommers op huurgrond. Een supermarkt controleerde de groente en vond schadelijke stoffen, waardoor ze niet verkocht mochten worden.”

“Die stoffen bleken al sinds 1975 verboden te zijn. Dat ze nog steeds in de bodem zaten, kwam ‘boven water’ doordat komkommerwortels diep groeien. Zo zie je dat chemische middelen die ooit zijn gebruikt, nog heel lang invloed kunnen hebben op de natuur én onze eigen gezondheid.”

“Voor ons betekent biologisch telen: gezond voedsel. Daarom gebruiken we uitsluitend biologische zaden en groene compost als meststof. In de gangbare teelt worden veel chemische middelen ingezet om ziekten te voorkomen en de opbrengst te verhogen.”

“Als iedereen biologisch zou telen, zouden we veel minder problemen hebben. Wie dagelijks met biologische gewassen werkt, ziet hoe alles samenhangt. Een gezonde bodem en schoon water zijn daarbij de basis. Daar willen we zorgvuldig mee omgaan, omdat de keuzes die we vandaag maken doorwerken in de toekomst.”

Jochem Fritz, adviseur waterhuishouding bij het Hoogheemraadschap van Delfland, weet alles over het afsluitsysteem waarmee de binnenstad van Delft wordt beschermd tegen wateroverlast.

“De binnenstad van Delft ligt centraal in ons gebied en bovendien laag. Op sommige plekken komen straten slechts acht centimeter boven het boezempeil uit. Dat betekent dat tijdens een flinke regenbui water uit de grachten snel de straat op kan stromen. Het afvoeren daarvan is lastig, want het centrum van Delft ligt ver verwijderd van twee belangrijke boezemgemalen.”

“In 1998 was het extreem nat in Nederland en Delfland. Het Westland overstroomde en ook in Delft was sprake van forse wateroverlast. ‘Dat moet anders’, was de gedachte daarna. De gemeente en het hoogheemraadschap bedachten toen een afsluitsysteem voor de binnenstad van Delft.”

“Als er nu meer dan veertig millimeter neerslag wordt verwacht binnen 24 uur, worden de stuwen omhoog gezet en gaan we voormalen om het peil in de grachten van Delft twintig centimeter te verlagen. Dat proces van afsluiten duurt zo’n half uur. Als het dan echt gaat regenen pompen we met een groot gemaal bij de Duyvelsgatbrug vervolgens het regenwater weg. Door het verlaagde peil is er ook extra ruimte in het watersysteem om neerslagpieken op te vangen. Het is een lokale voorziening, uniek in Nederland, die we een paar keer per jaar inzetten om de binnenstad te beschermen tegen wateroverlast.”

Wouter Duijvestein, eigenaar van Beyond Chrysant in Hoek van Holland, teelt zoveel mogelijk biologisch en zorgt zo voor gezonder en schoner water in de sloot.

“Sinds een paar jaar gebruiken we bijna geen bestrijdingsmiddelen meer in onze kas. We zetten nu vijftien soorten insecten in om onze planten te beschermen. Sluipwespen helpen bijvoorbeeld tegen plaaginsecten, roofmijten tegen spint en lieveheersbeestjes tegen luizen. Alleen in uiterste gevallen grijpen we nog in met correctiemiddelen.”

“Die biologische werkwijze is beter voor onze teelt én voor de waterkwaliteit rondom de kassen. Zo werken we, net als Delfland, aan gezond en schoon oppervlaktewater. Ik vind het belangrijk dat we als sector daarop inzetten. Want als tuinders het milieu vervuilen, verliezen we ons draagvlak.”

“Goede waterkwaliteit en gezonde biodiversiteit zijn niet alleen belangrijk voor het hoogheemraadschap, maar ook voor onze regio én voor ons bedrijf. We gebruiken namelijk slootwater voor onze stekjes en bloemen; in levend water zitten bacteriën en schimmels die ziekten en plagen in de kas minder kans geven.”

“Door al onze waterstromen gesloten te houden, voorkomen we emissies en lekkages van restwater en meststoffen naar de sloot. We doen ook mee aan ‘Transparante Tuinder’, een project dat een onderhoudsvrije methode ontwikkelt om de waterkwaliteit rond kassen te monitoren en lekkages vroegtijdig op te sporen. Met sensoren controleren we al of er lekkages naar de sloot zijn. Zo weten we zeker dat we schoon werken.”

Jochem Fritz, adviseur waterhuishouding bij het Hoogheemraadschap van Delfland, weet alles over waterberging Woudsepolder, waarmee Midden-Delfland wordt beschermd tegen wateroverlast.

“Bij hevige regen in ons gebied zetten we eerst onze gemalen aan. Die pompen zo veel mogelijk water weg, waardoor het waterpeil in sloten en kanalen daalt en er extra ruimte ontstaat voor regenwater. Voor de meeste buien is dat voldoende.”

“Wordt de regen extremer en blijft het waterpeil ondanks deze maatregelen stijgen, dan zetten we onze waterbergingen in. Een voorbeeld is waterberging Woudsepolder langs het Zwethkanaal. Zodra het peil daar oploopt tot ongeveer 30 centimeter onder NAP, zo’n 13 centimeter boven het normale peil, laten we water uit het boezemsysteem tijdelijk in de berging Woudsepolder lopen. Daar kunnen we 500.000 kubieke meter water bergen. Zo houden we het waterpeil in het boezemsysteem ook bij extreme regenval onder controle.”

“Maar ons systeem heeft natuurlijk grenzen. Een zogenoemde superbui, zoals die in 2021 viel in Limburg, kunnen wij niet zomaar verwerken. Daar viel in twee dagen tot wel 200 millimeter regen, terwijl wij in 48 uur maximaal ongeveer 30 tot 60 millimeter uit de polders kunnen wegmalen.”

“Na de wateroverlast van 1998 zijn we gestart met de aanleg van waterbergingen. Inmiddels is er 2,1 miljoen kubieke meter aan tijdelijke wateropslag beschikbaar in het boezemsysteem. Dat mag meer worden: het klimaat verandert en ons gebied wordt volgebouwd, waardoor extra ruimte voor water een gezamenlijke opgave is die nu keuzes vraagt.”

Paula Penninkhoff, Beleidsadviseur ruimtelijke planvorming bij het Hoogheemraadschap van Delfland, ontwikkelde een stelsel van natte ecologische zones bij Madestein in Den Haag.

“Als waterschap werken we voortdurend aan een betere waterkwaliteit in sloten en plassen. We willen voldoen aan de eisen van de KRW, een Europese richtlijn voor de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater. Die bepaalt dat al het water in Nederland in 2027 een goed leefgebied moet zijn voor planten en dieren die er thuishoren.”

“Een van de maatregelen om dat te bereiken, is het aanleggen van natte ecologische zones. Wij spreken liever over het ontwikkelen van gebieden die de waternatuur versterken. Bij Madestein in Den Haag legden we bijvoorbeeld een heel stelsel van natuurvriendelijke oevers aan, met inheemse waterplanten waar vissen kunnen leven en schuilen.”

“We zorgen voor flauw aflopende oevers en planten die aan, zowel langs de waterkant als onder water. Daartussen kunnen dieren zich vestigen, waaronder amfibieën en insecten. Daarna volgen de juiste vissoorten en wordt het water helder tussen de beplanting. Zo groeit het gebied stap voor stap uit tot een goed ecosysteem.”

“Het aanleggen en inrichten van zo’n zone duurt ongeveer twee jaar. Daarna heeft de natuur nog een paar maanden nodig om zich te ontwikkelen. Dan komt het gebied echt tot leven en zie je overal planten en dieren terug.”

Esmeralda Jansens, omgevingsadviseur bij het Hoogheemraadschap van Delfland, werkte samen met de gemeente Westland aan vijf maatregelen om de wateroverlast in de Oranjebuurt in De Lier te verminderen.

“Na hevige regenbuien had de Oranjebuurt in De Lier regelmatig te maken met wateroverlast. In de wijk is maar beperkt ruimte aanwezig om regenwater op te vangen, vast te houden en af te voeren.”

“Delfland en de gemeente Westland zijn daarom samen aan de slag gegaan om de Oranjebuurt beter voor te bereiden op extreme regenval. Met vijf maatregelen hebben we ervoor gezorgd dat er nu meer ruimte is om water vast te houden en dat overtollig regenwater makkelijker, beter en sneller kan worden afgevoerd.”

“Tussen 2023 en het najaar van 2025 hebben we onder de N223 een nieuwe, grote duiker geplaatst en een rioolwaterafvoerleiding dieper gelegd. Ook hebben we de sloot langs het Kralingerpad verbreed en daar een plasberm aangelegd. Daarnaast is de duiker onder de Burgerdijkseweg vervangen door een grotere variant en is de watergang ten zuiden van die weg verbreed.”

“Deze maatregelen verkleinen de kans op wateroverlast in de Oranjebuurt in De Lier, maar kunnen die niet helemaal voorkomen. Nu het klimaat verandert en hevige piekbuien vaker voorkomen, is de kans aanwezig dat er in de toekomst opnieuw overlast ontstaat.”

Peter Jol, procesregisseur planvorming bij het Hoogheemraadschap van Delfland, zorgde met de introductie van een vislift in Den Hoorn dat ons gebied weer iets toegankelijker is voor vissen.

“In het watersysteem van ons gebied hebben mensen veel barrières aangelegd. In sloten en kanalen staan gemalen, sluizen en stuwen. Die zijn noodzakelijk om het waterpeil tussen de boezem en de polders te regelen, maar onhandig voor vissen die van diep naar ondiep water willen zwemmen om te paaien.”

“Daarom past Delfland verschillende oplossingen toe om vissen onbelemmerd te laten migreren. De Smart Vislift Up bij Den Hoorn is daar een voorbeeld van. Het is geen echte lift, maar een slimme passage die werkt als een sluis: vissen zwemmen een bak in en worden met het water mee omhoog of omlaag gebracht. Zo kunnen zij veilig tussen hoger en lager gelegen water bewegen. Voorheen probeerden vissen soms door gemalen te zwemmen: dat liep door draaiende pompen helaas niet altijd goed af.”

“In het voorjaar, tijdens het paaiseizoen, worden honderden vissen per dag gebruik aangetrokken door de lokstroom van de slimme vislift. De automatische beeldherkenning in de lift zag vooral baars, brasem en blankvoorn voorbij zwemmen. Vismigratie versterkt de vispopulatie en draagt bij aan een gezond watersysteem en een goede waterkwaliteit, omdat vissen een belangrijke rol spelen in het ecologisch evenwicht onder water.”